Stel je voor dat je een medewerker kunt vragen: “Hoeveel studenten zijn vorig jaar uitgevallen in het eerste jaar?” en dat je binnen seconden een antwoord krijgt, zonder tussenkomst van een analist. Dat is precies wat moderne dataplatformen steeds beter mogelijk maken. Maar wat zit er technisch onder, en waarom werkt het alleen goed als je fundament op orde is?
Wat betekent “praten met je data” precies?
De term klinkt eenvoudig, maar er gaat een flinke technische laag achter schuil. Natural language querying is de mogelijkheid om in gewone spreektaal een vraag te stellen aan een datasysteem, dat de vraag vertaalt naar een query die de database begrijpt. In het Microsoft-ecosysteem zie je dit terug in tools als Power BI met de Q&A-functie en in Copilot-integraties binnen Microsoft Fabric en Azure OpenAI Service.
Het verschil met traditioneel rapporteren is groot. Vroeger definieerde een analist vooraf welke vragen beantwoord konden worden. Nu kan een gebruiker zelf vragen stellen die niet waren voorzien. Dat vergroot de toegankelijkheid van data enorm, maar stelt ook hogere eisen aan de kwaliteit van wat er onder de motorkap zit.
Hoe vertaalt het systeem een vraag naar een query?
Wanneer je in Power BI een vraag typt in de Q&A-functie, doorloopt het systeem meerdere stappen. Eerst analyseert het de taal van de vraag: welke entiteiten worden genoemd, welke maatstaven worden bedoeld en welk tijdsframe is relevant? Vervolgens koppelt het die begrippen aan de tabellen en kolommen in het onderliggende datamodel.
Die koppeling werkt via synoniemen en metadata. Als jij “studenten” typt maar de tabel heet “leerlingen”, moet het systeem weten dat die begrippen hetzelfde betekenen. Dat stel je in via de Q&A-instellingen in Power BI, waar je synoniemen kunt toevoegen aan velden en tabellen. Zonder die configuratie geeft het systeem geen antwoord of een verkeerd antwoord.
Bij meer geavanceerde toepassingen, zoals Copilot in Microsoft Fabric, wordt gebruikgemaakt van grote taalmodellen. Die zijn beter in het begrijpen van context en ambiguïteit. Maar ook hier geldt: het model werkt met de structuur en labels van jouw data. Een slecht benoemd veld of een ontbrekende relatie leidt tot foute uitkomsten, ongeacht hoe slim het taalmodel is.
Het datamodel als fundament
Dit brengt ons bij het meest kritieke onderdeel: het datamodel. Een datamodel beschrijft hoe tabellen zich tot elkaar verhouden, wat de betekenis is van elk veld en hoe berekeningen worden opgebouwd. In Power BI werk je doorgaans met een stervormig model: een centrale feitentabel omgeven door dimensietabellen zoals tijd, locatie of klant.
Voor natural language querying is de naamgeving van tabellen en kolommen cruciaal. Gebruik beschrijvende namen die aansluiten bij de taal van de gebruiker. “Fact_Enrollment” zegt een eindgebruiker niets; “Inschrijvingen” wel. Voeg ook beschrijvingen toe aan velden via de modelweergave in Power BI Desktop. Die beschrijvingen worden door Copilot gebruikt om de context van een veld te begrijpen.
Een goed datamodel is ook consistent. Als “omzet” in de ene afdeling iets anders betekent dan in de andere, ontstaan er foute antwoorden op correcte vragen. Dat is geen technisch probleem, maar een definitieprobleem. Daarom is het datamodel onlosmakelijk verbonden met governance.
Waarom governance de sleutel is
Datagovernance gaat over wie verantwoordelijk is voor data, hoe definities worden vastgesteld en hoe kwaliteit wordt bewaakt. Zonder governance kun je een technisch perfect systeem bouwen dat toch verkeerde inzichten levert.
Neem een accountantskantoor dat werkt met data uit meerdere bronsystemen. Als “cliënt” in het ene systeem een rechtspersoon is en in het andere een contactpersoon, dan klopt het antwoord op “hoeveel cliënten hebben we?” nooit. Governance zorgt ervoor dat dit soort definities centraal worden vastgelegd en bewaakt. In het Microsoft-ecosysteem kun je hiervoor Microsoft Purview gebruiken, dat functies biedt voor datacatalogisering, gegevensherkomst en het vastleggen van definities.
Het onderwerp data en AI wordt in veel organisaties nog te veel als technisch vraagstuk gezien, terwijl governance juist een organisatorisch vraagstuk is. Wie is de eigenaar van een dataset? Wie mag definities aanpassen? Wie controleert of de data klopt? Die vragen moeten beantwoord zijn voordat je natural language querying zinvol kunt inzetten.
Praktische stappen voor IT- en databeslissers
Als je natural language querying wilt inzetten in jouw organisatie, zijn er een aantal concrete stappen die je kunt zetten.
- Inventariseer je datamodellen: zijn tabellen en velden beschrijvend benoemd? Zijn relaties correct gelegd?
- Voeg synoniemen toe in Power BI voor de meestgebruikte begrippen in jouw sector, zoals “leerling”, “student”, “cursist” of “deelnemer” in het onderwijs.
- Stel een datawoordenboek op: een centraal document of systeem waarin definities worden vastgelegd. Microsoft Purview biedt hier een geïntegreerde oplossing voor.
- Test met echte gebruikers: laat medewerkers vragen stellen en analyseer waar het systeem foute of lege antwoorden geeft. Die fouten wijzen altijd naar een gat in het model of de governance.
- Beperk de scope: begin met één domein, zoals financiën of studentadministratie, en breid pas uit als dat domein goed werkt.
- Stel toegangsrechten in: niet elke gebruiker mag alle data zien. In Power BI gebruik je Row-Level Security om te regelen wie welke rijen mag zien, ook bij natural language queries.
Veelgestelde vragen over natural language querying
Werkt de Q&A-functie in Power BI ook met Nederlandstalige vragen?
Ja, Power BI ondersteunt Nederlandse taal in de Q&A-functie. De kwaliteit van de antwoorden hangt sterk af van hoe goed je het model hebt geconfigureerd. Voeg Nederlandstalige synoniemen toe aan tabellen en kolommen, en gebruik Nederlandstalige veldnamen. Het systeem leert ook van correcties die je aanbrengt via de Q&A-instellingen. Hoe meer je het model traint op de taal van je gebruikers, hoe beter de resultaten worden.
Wat is het verschil tussen Q&A in Power BI en Copilot in Microsoft Fabric?
De Q&A-functie in Power BI werkt op basis van het semantische model en vooraf gedefinieerde synoniemen. Het is relatief eenvoudig in te stellen en werkt goed voor gestructureerde vragen over bekende maatstaven. Copilot in Microsoft Fabric maakt gebruik van grote taalmodellen en kan complexere, meer open vragen verwerken. Copilot kan ook code genereren, rapporten samenvatten en inzichten formuleren in gewone taal. Het vereist wel een hogere licentielaag en een goed ingericht dataplatform als basis.
Hoe voorkom ik dat gebruikers verkeerde conclusies trekken uit natural language queries?
Dit risico is reëel en wordt onderschat. Een gebruiker die een vraag verkeerd formuleert, krijgt een antwoord dat technisch klopt maar inhoudelijk misleidend is. Er zijn meerdere manieren om dit te beperken. Voeg beschrijvingen toe aan rapporten en visuals die uitleggen wat een maatstaf betekent. Gebruik data labels en contextuele informatie in dashboards. Zorg voor een feedbackmechanisme waarmee gebruikers twijfelachtige antwoorden kunnen melden. En train gebruikers in het stellen van precieze vragen. Natural language querying verlaagt de drempel voor data-analyse, maar vervangt geen datageletterdheid.